كوفه و حادثه عاشورا

بررسی نقش مردم کوفه در حادثه کربلا 
شهر کوفه و مردم آن در ادبیات عاشورا جایگاه شایسته ای ندارد و مردمان این شهر مصداق بی وفایی و بی تعهدی به شمار می روند، با این حال به گفته دکتر محمدحسین رجبی دوانی آنان در مقایسه با سایر شهرها، ارادت و تبعیت بیشتری نسبت به ائمه (ع) داشتند و شهر کوفه در تاریخ اسلام به عنوان یکی از مراکز تجمع شیعیان به شمار می رود. شهر کوفه به خاطر این که «موالی» و غیر اعراب مسلمان را در خود جای داده بود سبب شده بود تا زمینه محبت و مودت نسبت به اهل بیت (ع) در میان آنان بیشتر ظهور و بروز پیدا کند.
مردم کوفه جزو ناب ترین و مومن ترین مسلمانان عصر خود بودند 
 مردم کوفه برخلاف برخی تصورات جزو زبده ترین، ناب ترین و مومن ترین مسلمانان عصر خود بودند. در شهر کوفه نه تنها در عصر امام علی(ع) بلکه تا مدت های طولانی که این شهر از نظر فکری، فرهنگی و سیاسی در عالم اسلام اعتبار بالایی داشت، مردمان مومن و نابی حضور داشتند. به طوری که امام صادق(ع) در عصر خود که سال ها از واقعه هولناک کربلا گذشته بود، همچنان چشم امید به مردم کوفه داشتند و می فرمودند: «امید ما به کوفه است، خوبان ما در کوفه هستند».این تعابیر نشان می دهد که کوفه در نزد اهل بیت(ع) دارای جایگاهی بوده است.
امام علی(ع) کوفه را به مدینه ترجیح دادند 
 مدینه از عصر رسول ا...(ص) تا زمان خلافت امام علی(ع) مرکز حکومت اسلامی بود، اما آن حضرت پس از آن که پیمان شکنان را در بصره و در جنگ جمل شکست دادند به مدینه بازنگشتند و کوفه را مرکز خلافت خود قرار دادند. این امر نشان می دهد که امیرالمومنین(ع) کوفه را بر مدینه ترجیح دادند و تا پایان عمر هم ایشان به مدینه بازنگشتند و امام حسن مجتبی(ع) هم در این شهر به خلافت رسیدند اگر چه با خیانت و کوتاهی کوفیان مجبور به صلح شدند و پس از کناره گیری از خلافت به مدینه بازگشتند. 
در عصر امام حسین(ع) فقط کوفیان با آن حضرت اعلام همکاری کردن 
در دوران امام حسین(ع) هم وقتی خبر بیعت نکردن ایشان با یزید به گوش مسلمانان جهان اسلام رسید، فقط کوفیان اعلام همکاری و همراهی با حضرت کردند و هزاران نامه به آن حضرت نوشتند و گفتند که ما هم مثل شما به وضع موجود اعتراض داریم و از شما برای حضور در شهر خود دعوت می کنیم و در راه شما جان فشانی می کنیم تا این حکومت غاصب برافتد و حکومت حق جای آن بنشیند.
بزرگترین مرکز اجتماع مسلمانان 
افرادی که امیرالمومنین(ع) را امام اول شیعیان می دانستند مثل عمار یاسر، خذیفة الیمان، خذیفة بن ثابت ذوشهادتین، که جزو اصحاب برجسته رسول ا...(ص) محسوب می شدند و قائل به برتری حضرت علی(ع) بر همه اصحاب بودند نیز ساکن شهر کوفه شده بودند. لذا مردم کوفه نسبت به مردم مدینه و دیگر نقاط عالم اسلام شناخت بیشتری از حضرت علی(ع) داشتند. علاوه بر آن زبده ترین و برجسته ترین رزم آوران عرب مسلمان، ساکن شهر کوفه بودند. فاتحان ایران و بقیه جنگ های بزرگ صدراسلام در کوفه مقیم بودند. سرشناس ترین قبایل یمنی و قبایلی از دیگر نقاط عالم اسلام ساکن شهر کوفه شده بودند؛ به ویژه عرب های یمن که در سال دهم هجرت در اواخر حیات با برکت رسول ا...(ص) توسط امیرالمومنین(ع) مسلمان شده بودند لذا خود را مدیون حضرت علی(ع) می دانستند و رجالی از آن ها نیز به کوفه مهاجرت کرده و در این شهر ساکن شده بودند و به خوبی حضرت را می شناختند. مالک اشتر نخعی و حارث همدانی از جمله این افراد بودند که این ویژگی ها کوفه را به بزرگ ترین مرکز اجتماع مسلمانان تبدیل کرده بود. لذا امیرالمومنین(ع) به این شهر امید بسته بودند و وقتی می خواستند به این شهر هجرت کنند، از این شهر با عنوان قبة الاسلام و جمجمة العرب یاد کردند که این تعابیر جایگاه برجسته شهر کوفه را نشان می دهد.و بیانگر حضور بهترین های عالم اسلام در این شهر است. اما مردم همین شهر که بهترین های عالم اسلام را در خود جای داده بود هم به امام علی(ع) و هم به امام حسن مجتبی(ع) خیانت کردند و بعدها اوج خیانت شان را در ماجرای کربلا شاهد بودیم که با وجود این که امام حسین(ع) را به شهر خود دعوت کرده بودند نه تنها ایشان را نپذیرفتند بلکه کمر به شهادت آن حضرت بستند.
شیعیان کوفه نسبت به بقیه عالم اسلام بهترین عملکرد را درباره ائمه (ع) داشتند 
 وقتی مردم کوفه با این عملکرد و بی وفایی و خیانتی که به امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) روا داشتند؛ باز هم وفادارترین مردمان نسبت به ائمه(ع) محسوب می شوند می توان دریافت که دنیای اسلام در چه وضعیت اسفناکی به سر می برد.
وقتی بهتر می توانیم این شرایط را دریابیم که بخشی از نامه امام علی(ع) خطاب به مردم کوفه را بخوانیم. آن جا که ایشان می نویسند مدینه دیگر شهر زمان پیامبر(ص)نیست و خوبان آن به کوفه مهاجرت کرده اند. یعنی امام علی(ع) در مقایسه با مدینه باز به کوفه امید دارند و با همه کوتاهی مردم کوفه باز آن هاگوش به فرمان امیرالمومنین(ع) هستند و در جنگ های جمل و صفین و نهروان بسیج شدند. این در حالی است که مردم مدینه با حضرت برای سرکوب پیمان شکنان همراه نشدند و به نقلی ۴۰۰ و بنا به قولی ۷۰۰ نفر بیشتر با حضرت حرکت نکردند ولی کوفیان با حجم گسترده ای در کنار حضرت علی (ع) حضور می یابند هر چند که در نهایت عملکرد مثبتی ندارند.این وضعیت حاکی از آن است که در این ۲۵ سال نه تنها حق سیاسی امیر المومنین(ع) غصب شد، بلکه اعتقادات و افکار مسلمانان و حتی فروع عملی مسلمانان دچار بدعت هایی شد و تفسیرها و برداشت های نادرست از قرآن و مفاهیم اسلامی انحرافی را در دنیای اسلام پدیدآورد که خوبان عالم اسلام یعنی کوفیان چنین عملکردی داشتند. این انحطاط و انحراف چنان بود که اگر امام حسین (ع) به بهای خونشان به احیای اسلام نمی پرداختند اسلام در همان سده اول نابود می شد. امام حسین(ع) با شهادت شان تلنگر بزرگی به امت اسلام وارد کردند.
جنایت کربلا را شیعیان کوفه مرتکب نشدند 
در این که کوفیان در برابر امام حسین(ع) عملکرد بسیار ننگینی داشتند و جنایت بزرگ کربلا را مرتکب شدند، شکی نیست.اما این بدین معنا نیست که شیعیان کوفه جنایت کربلا را مرتکب شدند. دشمنان شیعه با شیطنت به دنبال آن هستند که القا کنند تمام مردم کوفه شیعه بودند و این شیعیان، امام علی(ع) را دعوت کردند و پذیرای آن حضرت شدند اما در ادامه ایشان را یاری نکردند و به حضرت خیانت کردند. از درون این شیعیان گروه خوارج ایجاد شد که آن حضرت را به شهادت رساند. همین شیعیان امام مجتبی(ع) را یاری نکردند و سبب صلح و کناره گیری ایشان از خلافت شدند. بعدها این شیعیان امام حسین(ع)را دعوت کردند و نه تنها ایشان را یاری نکردند بلکه ایشان را به شهادت رساندند و بعد برای شهادت او عزاداری می کنند.این را از گذشته تا به حال به شیعه نسبت می دهند که اتهام بسیار ناروا و بی مبنایی است.
افراد انگشت شماری در کوفه حضور داشتند که امیرالمومنین (ع) را امام نخستین خود می دانستند. دیگران چنین اعتقادی نداشتند، مدعی چنین اعتقادی هم نبودند.عموم افرادی که در کربلا با امام حسین(ع) جنگیدند نیز از عامه بودند و شیعه نبودند وقتی امام حسین(ع) در کربلا از نیروهای دشمن پرسیدند چرا کمر به قتل من بسته اید، گفتند بغضا لابیک؛ به دلیل بغض و کینه ای که نسبت به پدر تو داریم.از سویی در میان اصحاب امام حسین(ع) هم غیر از خاندان خود امام و بنی هاشم و ۴ نفری که از شهر بصره آمده بودند، بقیه یاران امام حسین(ع) که در کربلا به شهادت رسیدند اهل کوفه بودند. بنابراین اگر ما آن چهره زشت را از کوفه می بینیم، از این سو هم باید بدانیم که اغلب شهدای کربلا اهل کوفه بودند.
نتیجه : 
شهر کوفه از آغاز پیدایش ، نقش مهم و سرنوشت ساز در تاریخ تشیع بخصوص قرن اول و دوم داشته است . ترکیب جمعیتی شهر کوفه و وجود قبائل مختلف در آن قرار گرفتن مرکزیت حکومت ، حضور صحابه بزرگوار پیامبر (ص) و شیعیان خاص امیرالمؤمنین (ع) در آن سبب گشت که این شهر مرکز تحولات فرهنگی وسیاسی عراق و بطور کلی جهان اسلام باشد . 
این شهر از ابتدا محل زندگی شیعیان قرار گرفت و اکثر ساکنان آن از حامیان اهل بیت (ع) بودند و به همین جهت در مقاطع مختلف تاریخی ، جریانهای سیاسی نظامی زیادی در جهت حمایت از اهل بیت (ع) خصوصاً پس از حادثه عاشورا در این شهر شکل گرفت . در زمان صادقین ( علیهما السلام ) نیز کوفه بعنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام تلقی می شد ؛ وجود محدثان فراوان ، شاعران ، ادیبان ، مورخان و خاندان های دانشوری همچون آل اعین ، أبی رافع و ابن دراج سبب شکل گیری یک مکتب علمی – فر هنگی مستقل بنام مکتب کوفه شد که تأثیر بسزایی در رشد جریان فرهنگی تشیع داشت و تا مدتها بعد هیچ شهر دیگری نتوانست چنین تأثیری را به نمایش بگذارد . حتی در مکتب تأثیر گذار قم و بغداد نیز مولود همین مکتب کوفه بودند . در کنار این ویژگی ها ، کوفیان تنها در مقاطع کوتاهی همچون زمان حکومت امیرالمؤمنین (ع) بازیگران نقش منفی شدند و به جهت خیانتهای پیاپی و سستی ورزیهای فراوان مورد مذمت امیرالمؤمنین (ع) قرار گرفتند که از عوامل آن می توان به : 
1. تفرقه و تشتت آراء 
2. راحت طلبی 
3. قدرت طلبی 
4. تأثیر و نفوذ شخصیتهایی همچون اشعث بن قیس
اشاره نمود . 
لکن در یک نگاه کلی کوفه و کوفیان نقش خطیر و سرنوشت سازی را در تاریخ تشیع داشته اند و بخصوص رشد فرهنگی تشیع تا حد زیادی وامدار این شهر و ساکنان آن می باشد .
 

تاریخ ارسال: 1390/9/29
تعداد بازدید: 4706
ارسال نظر