برتری اقتصاد ایران بر چین

عنوان : خدمات و تاثير تمدن اسلامي فارس در تمدن اسلامي چيــن
نويسنده : ما پينگ ( Ma ping )
منبع : مجله “ دراسات قوميه هوي ” شماره 3 سال 2004
:

خدمات و تاثير تمدن اسلامي فارس در تمدن اسلامي چيــن

    ما پينگ ( Ma ping )

تمدن اسلامي چين يك فرهنگ چند عاملي و مخلوطي از تمدن اسلامي فارسي ، عربي و تمدن سنتي چين است .  تمدن اسلامي فارس و عرب در طول تاريخ نقش بزرگ و مهمي در ساختار تمدن اسلامي چين ايفا كرده اند .  اگر چه در ظرف 1000 سال گذشته ، تمدن اسلامي چين با رنج و مشقت هاي بيشماري روبرو شده ، ولي سرانجام در اين كشور ريشه دوانده و به بار نشسته است .  در چين امروز كه يك كشور سوسياليستي و با سياست كلي غيرمذهبي است ، اسلام باور ديني و اعتقادات مذهبي بيش از 20 ميليون نفر مسلمان چيني را تشكيل مي دهد و زندگي آنان همچنان بر اساس روش زندگي ساير مسلمانان است .  تمدن اسلامي فارس خدمات شايسته اي در حفظ هويت و سنت هاي فرهنگي مذهبي مسلمانان چين ايفا كرده است .

 


ترکیب تمدنی

سيستم تمدن اسلامي چين حاصل چند تمدن است كه تمدن اسلامي فارس يكي از منابع مهم آن به شمار مي رود .  اسلام در قرن هفتم ميلادي وارد چين شد و در دوران سلسله هاي تانگ ، سونگ و يوان ، علاوه بر اعراب ، تجار ، صنعتگران ، نظاميان و مبلغين مذهبي فارس نيز در توسعه و گسترش آن نقش بزرگي داشته اند .

عده اي معتقدند كه اسلام در مراحل اوليه تنها دين جوامع صحرا نشين بود ولي بعدها ايرانيان كه به اسلام گرويدند آن را به دين جوامع شهري و مدني تبديل كردند .

همين اسلام اصلاح شده توسط  فارسها از قرن يازدهم به بعد بتدريج وارد هندوستان ، تركيه و چين شد .  ولي در قرن هشتم بود كه تعداد زيادي ازمسلمانان شيعه و سادات آل علي براي فرار از اذيت و آزار دودمان اميه ابتدا به خراسان مهاجرت كرده و سپس با احساس عدم امنيت در نواحي اسلامي به چين هجرت نمودند از آن به بعد بود كه مسلمانان فارس بيشتر در مناطق چين پراكنده شده و بويژه سين كيانگ به پناهگاهي براي مسلمانان شيعه تبديل شد .  اين شيعيان مسلمان با خود تمدن اسلامي فارس را نيز به چين آوردند .

از آنجا كه منطقه سين كيانگ تحت حاكميت دودمان قراخان ، در آن دوران پيرو مكتب صوفيه بود ، شيعيان مهاجر ميل نداشتند هويت خود را اعلام كنند ، لذا به ظاهر خود را پيرو صوفيه معرفي مي كردند .  بنا به همين دلايل تفكر اسلام شيعه فارس با تمدن اسلامي چين پيوند بيشمار و ريشه داري دارد .

نه تنها اسلام دوران دودمان قراخان داراي رنگ سنگين شيعه است ، بلكه 4 فرقه  بزرگ اسلامي صوفيان چين همچون جهريه ، خوفيه ، كبرويه و قدريه نيز از نظر ريشه هاي مذهبي و چگونگي پيدايش و توسعه تا حدودي با مكتب تشيع ارتباط دارند .

به عنوان نمونه :  گفته مي شود كه تئوري هاي مكتب جهريه توسط ابو يوسف همداني ( درگذشته در سال 1140 ميلادي ) در ايران پايه ريزي شد ولي بصورت يك مكتب درنيامد ،  سپس عبدالقادر گيلاني تئوري هاي همداني را ادامه و توسعه داد و تئوري جهريه از آن  به وجود آمد . به همين جهت است كه مكتب جهريه هم منتسب به عبدالقادر گيلاني است .

مكتب كبرويه در شهرستان دونگ شيان ( Dong xiang )  از استان گنسو هر چند تابع مكتب صوفيه است ، ولي تئوري هاي مذهبي آن دربرگيرنده عوامل فكري شيعي ايراني است ، بگونه اي كه اين مكتب به علي خليفه چهارم خيلي احترام گذاشته و معتقد است كه او با هوش و شجاع تر از ديگران بوده و پدر توانايي و خرد است .  مكتب كبرويه هم به ظهور مهدي امام غايب اعتقاد داشته و به عاشورا توجه ويژه دارد و امام مسجد لباس بزرگ سبز رنگ پوشيده و در وعظ و خطابه از زبان فارسي استفاده كرده و به “ تفسير ”  اهميت مي دهد .

همچنين در چين قومهاي مسلمان شيعه نيز وجود دارند ، تاجيك هاي سين كيانگ همگي به مكتب شيعه اسماعيليه اعتقاد دارند .  طبق نوشته كتاب تاريخي ، قوم تاجيك در قرن 10 به دين اسلام گرويدند و در قرن هاي 16 و 17 پيرو مكتب اسماعيليه شدند .  در اواخر دودمان مينگ ،  يك امام به نام سيد سرور به همراه 70 نفر ايراني وارد ناحيه فلات پامير شده و خود را سيد شالي خان معرفي كرد .  وي با سعي و تلاش تعليمات مذهبي اسماعيليه را تبليغ و تحت حمايت حاكمان آن ناحيه اين مكتب را در بين قوم تاجيك توسعه داد .  در باره چگونگي گسترش مكتب اسماعيليه در ميان مردم تاجيك دو نظريه وجود دارد :  1-  اين مكتب توسط شاه طالب خان ايراني گسترش يافت .  2-  توسط عبدالولي رايج شد .  در هر صورت توسعه اين مكتب با فعاليت ايرانيان ارتباط نزديك دارد .

طبق بررسي هاي به عمل آمده در دوران سلسله هاي سونگ و يوان ، درميان تجار فارس مقيم شهر چوانجو ، تعداد زيادي از اهالي شيراز ، خراسان ، اصفهان ، تبريز به چين آمده بودند .  مسجد چينگ جينگ ( Qing jing )  شهر چوانجو توسط نجيب الدين ( ايراني )‌ در سال 1131 ساخته شد .  مسجد شنگ يوو ( Sheng you )  در شهر چوانجو قديمترين مسجد اين شهر است كه در سال 1009 تا 1010 ساخته شده است .  طبق نوشته كتيبه هاي روي بناي سنگي اين مسجد ، احمد بن محمد جدخان، مسلمان مشهور شيرازي از فارس د ر سال 1310 اين مسجد را بازسازي كرد .  مقبره لينگ شان ( Ling shan )  در شهر چوانجو داراي ساختماني به شكل گنبد است .

ريشه معماري اين ساختمان به خراسان فارس برمي گردد .  طبق نوشته شجره نامه مسلمانان هوي كه داراي نام خانوادگي گوه ( Guo )  هستند ، نياكان آنان از شيعيان فارس بوده اند .  در اواخر دوران سونگ و اوايل دوران يوان جنگ هايي بين مسلمانان سني و شيعه بوقوع پيوست :  ابتدا نيروهاي شيعه به رهبري سيف الدين و امير الدين بر نيروهاي سني به رهبري خانواده پو ( Pu )  غلبه و بر چوانجو مسلط شدند ؛ ولي بعداً  ناونا از مكتب سني امير الدين را كشت ؛ در پايان جين جي از پيروان مكتب شيعه ناونا را به قتل رساند و خانه ها و مساجد و مقبره هاي مسلمانان سني را تخريب كرد .

از اين جهت مسجد قديمي متعلق به مكتب سني در شهر چوانجو كم است و هم اكنون تنها يك مسجد از آنها باقي مانده است .

لازم بذكر است كه در حال حاضر بيش از ده هزار مسلمان هوي با نام خانوادگي دينگ ( Ding )  درشهرك چن دي ( Chen di )  واقع در حومه شهر چوانجو ساكن هستند كه طبق شواهد از فرزندان سيد شمس الدين هستند .  اگر چه  در ايدئو لوژي و اعتقادات مذهبي و آداب و رسوم آنها تغييراتي حاصل شده است .

بطوريكه همه مي دانند ، مسلمانان چين اغلب سني مذهب هستند ، ولي در زندگي اجتماعي ساكنين ناحيه هاي مسلمان نشين همچنان آثار فرهنگ شيعي باقي است .  به عنوان مثال ، در آموزش مسجدي مناطق مركزي و شمال غربي چين ،  كتابهاي مذهبي به زبان فارسي مورد توجه خاص هستند ؛ در استان هاي گنسو : نينگ شيا و چينگ هاي . مسلمانان هوي به علي ( ع ) خيلي احترام كرده و نيت  نمازها را به زبان فارسي ادا مي كنند ؛ مسلمانان  لين شيا به روز عاشورا توجه داشته و در آن روز نماز دستجمعي خوانده و آش گندم ، برنج  ، لوبيا و ذرت تهيه و بين مردم پخش مي كنند ؛ آنها به حضرت فاطمه همسر علي ( ع ) نيز خيلي احترام گذاشته و روز 14 ماه رمضان زنان براي بزرگداشت حضرت فاطمه در مسجد جمع مي شوند و اسامي علي ، حسن ، حسين و فاطمه را براي بچه هاي خود انتخاب مي كنند .

  1.  

علماي اسلامي فارس نقش مهمي در گسترش اسلام در منطقه شمال غربي چين ايفا كرده اند .  در آن منطقه هم اكنون نيز گنبدهاي ( مقبره ) علماي اسلامي فارس داير است .

ناحيه لين شيا در استان گنسو يكي از مناطق مسلمان نشين شمال غرب چين است .

طبق نوشته مدارك تاريخي و گفته هاي مسلمانان محلي ، آثار فعاليت روحانيون فارس و مقبره آنها همچنان در آن ناحيه باقي است .

به عنوان نمونه :  گنبد قديمي مشهوري در شهر لين شيا بنام گنبد بابا يو (Yu )  از فرقه قادريه موجود است كه صاحب آن فقير حافظ است كه در فارس متولد شده است.  گنبد تانگ وانگ شي شيا كوه ( Tang wang shi xia kou )  واقع در شهرستان خود مختار قوم دونگ شيانگ در ايالت لين شيا نيز متعلق به فرقه قادريه است و صاحب آن محمد حنفي است و شايع است كه وي يكي از فرزندان علي ( ع )‌ است كه در دوران سلسله سونگ از فارس به چين آمده است .  در آن زمان در آن ناحيه سيل شديدي جاري شد ،  او براي لايروبي رودخانه و رفع خطر سيل مسلمانان محلي را راهنمايي كرد تا سدي ساخته و آب رودخانه را به سد واريز نمايند .  سرانجام خطر سيل كم كم از بين رفت و مردم براي بزرگداشت وي گنبد بزرگي  در آن ناحيه ساختند .

بنيانگذار يكي از شاخه هاي فرعي بنام مفتـي مكتب خـوفيـه در شهرستان كانـگ لـه ( Kang le )  در شهر لين شيا هر چند فارس نبود ، ولي استادش يك روحاني از فارس بود و نام مفتي نيز توسط استاد فارسي بر وي گذاشته شد .  پيروان مفتي در گذشته عادت به كشيدن قليان داشتند در حاليكه مسلمانان منطقه شمال غربي چين به قليان كشيدن عادت ندارند .  در واقع كشيدن قليان يك عادت ايراني است و توسط مبلغين مذهبي ايراني به پيروان مفتي انتقال داده شده و مورد استفاده مسلمانان محلي قرار گرفته است .

مازونگ شنگ ( Ma zong sheng )  بنيانگذار مكتب خوفيه در شهر لين شيا است و نام اسلامي او عبداالرحمان است .  وي در سال 1640 متولد و در سال 1719 در گذشت .  پدر و مادر مازونگ شنگ مبلغ اعزامي از فارس به چين در دوران مينگ بود كه سپس در شهر چانگ آن ساكن شد .  مازونگ شنگ پس از فوت در قبرستان بي جيا چانگ ( Bi jia chang )  دفن شد ،  لذا مقبره او به نام گنبد بي جيا چانگ معروف است .

در روستاي لوما ( lu ma )  در شهرستان لين تان در ايالت خود مختار تبت در جنوب استان گنسو گنبدي ساخته شده كه تاريخ ساخت آن معلوم نيست .  معروف  است كه يك مبلغ مذهبي صوفي از فارس بنام وهاب يقيني در آنجا درگذشته و مسلمانان اين ناحيه براي او گنبد ساخته و اكنون يك كوشك شش زاويه اي در آنجا باقي است .

 

واما در برتری فرهنگی و اقتصادی ایران بر چین

در زمان دودمان مينگ ، در مدرسه هوي هوي بيشتر زبان فارسي تدريس مي شد .

“  فرهنگ مدرسه هوي هوي ”  يا همان لغت نامه چيني ـ فارسي متعلق به آن زمان است .  دانشمندان معاصر پس از بررسي اين كتاب اعلام كردند كه در دوران سلسله هاي يوان و مينگ ، ارتباط چين با فارس خيلي بيشتر از ارتباط چين با كشورهاي عربي بود .  هدف دولت از تدريس زبان فارسي در اين مدرسه بيشتر براي مبادلات اقتصادي و فرهنگي بين المللي بود در حاليكه هدف مسلمانان هوي از تحصيل و مطالعه زبان فارسي اصولاً  براي يادگيري علوم اسلامي مسجدي بود و اين سنت همچنان ادامه دارد .

تاثير كتب مقدس فارسي در آموزش علوم اسلامي چين خيلي فراوان است .  تاكنون دهها هزار دانشجوي مدارس علوم اسلامي هنگام آموختن علوم مذهبي همچنان از تعدادي از كتب مقدس فارسي استفاده مي كنند .  اين كتابها عبارتند از : “ تفسير روح البيان ”  ، “  تفسير حسيني ” ، “ مراتب ” ،  “ مثنوي ”  ،  “  لوايح ”  ،  “ خطيب ”  ،  “ اربعون “  ،  “  مقصود اسلام ”  ،  “ ديوان حافظ “ ،  “  گلستان ”  و غيره .

زنان مسلمانان در مناطق مركزي چين هميشه به داير كردن مدرسه دختران علاقه داشته اند و در دوران سلسله هاي مينگ و چينگ ، مدارس دختران مسلمانان و آموزش هاي اوليه مذهبي زنان مسلمان بيشتر به زبان فارسي صورت مي گرفت و كتابهاي آموزشي آنان در مراحل اوليه به زبان عربي و موضوع عمده آنان صرف و نحو و دستور زبان عربي بود ، ولي در مراحل بالاتر همه كتاب هاي درسي به زبان فارسي بودند .  در اين مناطق براي مسجد زنان آخوند زن تربيت مي شد و دختران طلبه ابتدا 5 كتاب مذهبي را مطالعه كرده و سپس چند كتاب فارسي را مي آموختند .  پس از مطالعه اين كتابها لياقت آخوند شدن را پيدا كرده و مي توانستند لباس آخوندي بپوشند .  5 كتاب مقدس فارسي توسط آخوندهاي زن محلي “  كتاب مقدس زنان ”  تلقي مي شدند .  چون مسلمانان مناطق دشتهاي ميانه چين در آن زمان از زبان فارسي براي آموزش استفاده كرده و مطالعه كتاب به زبان فارسي براي زنان آسان تر بود . 

طبق بررسي كارشناسان و متخصصين چيني ، مسلمانان هوي در اواخر دوران مينگ و اوايل دوران چينگ بتدريج استفاده از زبان چيني را جايگزين زبان فارسي نمودند ولي قبل از آن زنان هوي بيشتر كتابهاي فارسي را مطالعه مي كردند .

لازم به ذكر است كه كتاب گلستان سعدي شاعر بزرگ ايران كه شهرت جهاني دارد در زمان دودمان مينگ وارد چين شد و در پانصد سال گذشته بعنوان كتاب مهم درسي زبان فارسي در آموزش اسلامي دانشجويان مسلمان و در خاطره مسلمانان مليتهاي شمال غربي چين بويژه مليت هوي از موقعيت برجسته و ممتازي برخوردار است و به عنوان يك كتاب مقدس اسلامي تلقي مي شود . آثار سعدي در ميليون ها مسلمان چيني تاثير گذاشته و مي گذارد .

تعداد زيادي از واژه هاي زبان فارسي همچنان مورد استفاده مسلمانان چين است .  كلماتي همچون خدا ، بانگ ، آبدست ، دستار ، دوست ، دشمن ، نماز ، بامداد ، پيشين، خفتن ، ديگر ، شام ، نام ايام هفته ، و … از جمله آنها است .

در استانهاي شان دونگ ، خه بئي ، خه نان واقع در دشتهاي ميانه چين ، مسلمانان هنگام ازدواج عقد نكاح و هنگام تشييع جنازه شهادتين را به زبان فارسي ادا مي كنند.

 

 

تمدن اسلامي فارس خدمات مهمي در زمينه هاي ستاره شناسي ، پزشكي ، معماري ، گياه شناسي ، شناخت سنگ هاي قيمتي ، ادويه و دارو شناسي ايفا كرده است .

در اواخر دوران سلسله تانگ و زمان وو داي ( Wu dai )  ، لي شون ( Li xun )  شاعر معروف فارسي وارد چين شده و در سي چوان اقامت و كم كم چيني شد .  لقب او “ فارسي لي ” بود .  اعضاي خانواده اش تاجر ادويه و دارو بوده و در شناسايي معادن و آثار باستاني خيلي ماهر بودند .  لي شون كتابي تحت عنوان “  هاي يائو بن چائو ( Hai yao ben chao )  يعني “  گياهان دارويي دريايي ”  را تاليف نمود كه اسم ديگرش “  نان هاي يائو پو ” ( Nan hai yao pu )  يعني “ فهرست داروهاي درياي جنوبي ”  است .  اين كتاب مطالب كتابهاي اصلي دارويي چين از جمله “  گياهان پزشكي چين ”  ، “ يادداشت هاي پزشكان معروف ” ، “ گياهان پزشكي زمان تانگ ” ، “  گياهان پزشكي غذايي ” ، “  گياهان پزشكي افزودني ” را تكميل كرد .  لي شي زن ( Li shi zhen )  پزشك مشهور چين دوران مينگ هنگام نوشتن كتاب “  خلاصه داروهاي گياهي ” از كتاب او استفاده كرده است .

در گذشته تعدادي از هنرهاي مردمي از جمله موسيقي ، رقص ، نقاشي ، مجسمه سازي ، اكروباسي ، جادو نيز از ايران آمده بودند .

بطور كلي ، تمدن اسلامي عربي ـ فارسي در زندگي مذهبي ، اقتصادي و اجتماعي مسلمانان چين تاثير عميقي گذاشته كه اين تاثير در آينده نيز حتماً  ادامه خواهد داشت .

منبع :  مجله “  دراسات قوميه هوي ” شماره 3 سال 2004

  

تاریخ ارسال: 1397/9/11
تاریخ بروزرسانی: 1397/9/11
تعداد بازدید: 21

اشتراک گذاري اين صفحه telegram google+ facebook linkedin twitter

ارسال نظر